Zonwering Nijmegen vroeger
03:10
27-02-2017

Zonwering in Nijmegen in vroeger tijd: De oudste, de beste

De mens is prestatief ingesteld. De grootste, de snelste, de dikste, de hoogste, de langste… de oudste. Het wordt allemaal belangrijk gevonden. In Nederland zijn een paar steden in de race om de oudste van het land te zijn. Een daarvan is Nijmegen dat 19 voor Christus door de Romeinen zou zijn gesticht. Voorburg, Maastricht en Heerlen willen overigens ook graag de oudste zijn. Zelfs Venlo. De Romeinen kwamen immers uit het zuiden en dan ben je eerder in Venlo dan in Nijmegen, zo redeneren ze in Noord-Limburg. Zo lusten we er nog wel een paar. Bovendien zijn Maastricht en Heerlen dan al bij voorbaat de winnaars.

Als Ulpia Noviomagus Batavorum kreeg het Romeinse Nijmegen rond het jaar 100 marktrechten en werd het verder opgestuwd in de vaart der volkeren. Of ze er toen al zonwering hebben gehad? De Romeinen kenden wel al zonwering. Wie het Z&R Jaarboek 2012-2013 goed heeft gelezen, herinnert zich vast nog het velarium, de beweegbare doekzonwering die in Romeinse amfitheaters als het Colosseum in Rome werd gebruikt.

Zonwering Nijmegen vroeger

Het Colosseum in Rome met het velarium deels gesloten. 

In Noviomagus zal in het begin van onze jaartellingen nog geen velarium zijn gebruikt. Stadion De Goffert was er immers nog niet. Zelfs de oude Goffert nog niet, want die is pas in de jaren dertig van de vorige eeuw als werkverschaffingsproject gebouwd. Duizenden werkloze Nijmegenaren hebben er 80.000 kubieke meter grond voor verplaatst. Vanwege die inspanningen werd De Goffert ook wel de Bloedkuul genoemd. Geen gekke naam voor een stadion dat ook voor voetbalwedstrijden wordt gebruikt.

Zonwering
Maar genoeg over Romeinen en voetbalstadions. Op naar de zonwering van vroeger! Als uitgangspunt geldt de prachtige foto van de St. Stevenspoort aan de Grote Markt in Nijmegen uit het archief van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is wellicht bij u bekend dat de oude binnenstad van Nijmegen in 1944 zwaar is getroffen door een bombardement, maar dit stukje oud-Nijmegen is er gelukkig nog.

Zonwering Nijmegen vroeger
De westwand van de Grote Markt met de St. Stevenspoort. (Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.) 

Wat meteen opvalt, zijn de uitvalschermen. In onze optiek zijn markiezen de zonwering van vroeger, maar uitvalschermen zijn er dus ook al heel erg lang! Wat verder opvalt, is dat de frames nauwelijks zichtbaar zijn. Ze waren uit ijzer (zonwering werd niet zelden door de plaatselijke smid gemaakt) en dat is sterker dan het aluminium waarvan moderne uitvalschermen zijn gemaakt. Het frame kon dus heel rank blijven. Een rank frame was bovendien goedkoper, want grondstoffen waren duur.

Zonwering Nijmegen vroeger

Een advertentie uit de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant van 10 juni 1908. De ijzerhandel leverde ook zonneschermen. (Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant 10 juni 1908.) 

Let ook op het pand dat links bijna van de foto valt. Het heeft buitenjaloezieën. We denken nu dat de buitenjaloezie een typisch Duitse zonwering is, maar ook dat is niet zo. Op foto’s van Nederlandse steden en dorpen uit de eerste helft van de vorige eeuw – en zelfs van vroeger – zijn met grote regelmaat buitenjaloezieën te zien. Het moet niet gekker worden, of ons hele ‘zonweringwereldbeeld’ valt in duigen.

Zonwering Nijmegen vroeger

Misschien zijn de zonweringen in de Burchtstraat wel geleverd door de afdeling Glazenwasscherij van de Nijm. Algen. Dienstverrichting. Zij leverden het in 1907 allemaal. (Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant 24 maart 1907.) 

Zonwering Nijmegen vroeger

De Burchtstraat in Nijmegen, ongeveer een eeuw geleden. Op de achtergrond de St. Stevenskerk met daarvoor de Grote Markt. In de straat zijn buitenjaloezieën, uitvalschermen en markiezen te zien. 

Vernieuwing
Wij denken misschien wel eens dat de tijd vroegere stil stond, maar dat is niet zo. Veranderingen gingen ontegenzeggelijk langzamer dan vandaag de dag, maar ze waren er wel degelijk. Zie bijvoorbeeld de advertentie uit 1926 uit de Arnhemsche Courant over een nieuw soort rolluik. Uit Zwitserland notabene. Overigens is het algemeen bekend dat nieuws dat uit Arnhem komt, in Nijmegen gevoelig ligt, maar in dit geval moet het kunnen. Het betreft immers een bedrijf met vestigingen in beide steden (en in het neutrale Amsterdam).

Het product is een rolluik met een uitklapfunctie. Er zijn ook tegenwoordig nog aanbieders die zoiets in hun programma hebben, maar in Nederland wordt het nauwelijks verkocht. Hier zien we vrijwel uitsluitend de standaard rolluiken. Typisch Nederlands: doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg.

De oudste, de grootste!
De oudste en de grootste. Nijmegen de oudste stad, daar hoort het grootste(?) – in ieder geval een groot – zonnescherm bij. Of het een volledig uitvalscherm is, is op deze foto niet te zien, maar dit scherm dat het terras van Concertgebouw De Vereeniging overdekt mag er in ieder geval zijn.

Zonwering Nijmegen vroeger

Advertentie voor een nieuw soort rolluik. (Arnhemsche Courant 19 maart 1926.)

Zonwering Nijmegen vroeger

Het terras van Concertgebouw de Vereniging werd al in de jaren dertig door een enorm zonnescherm beschaduwd. 

Ruimte
Tot slot, nog een panoramafoto van de Grote Markt van Nijmegen van omstreeks 1930. Er staat niet veel zonwering op, behalve een enkel uitvalscherm. Maar kijk eens naar de achtergrond. Wat een ruimte! De stad was de stad en het ommeland was… leeg! Akkers en weilanden, woeste gronden. Schier oneindige ruimte. Wij hebben het tegenwoordig vast beter dan vroeger, Maar die ruimte buiten de stad, die heeft wel iets.

Zonwering Nijmegen vroeger

Weinig zonwering, maar wel heel veel ruimte. 

Verantwoording
De krantenadvertenties bij dit artikel zijn afkomstig van Delpher.nl. De openingsfoto en de foto van de Grote Markt in Nijmegen zijn afkomstig uit de Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed, RCE.nl. De overige afbeeldingen zijn afdrukken van oude ansichten.

Groot nieuws!
Groot nieuws uit de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant van 5 juli 1924. Een zonnescherm beschadigd en een jas gescheurd! Oeioei. De privacy van de onverlaat die de schade had veroorzaakt, werd in die tijd overigens nog keurig netjes gerespecteerd. (Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant 5 juli 1924.)

Zonwering Nijmegen vroeger

Tekst: Thijs Pubben

Z&R Online partners

Husolterrasoverkappingen