BENG
03:49
13-04-2017

Nieuw perspectief voor HR-zonwering door BENG: de gouden kans voor de zonweringbranche is er nog!

Nieuwbouwwoningen die na 2020 worden opgeleverd moeten bijna energieneutraal zijn (BENG). Wie niet aan die eis voldoet, mag zijn projecten straks niet meer realiseren. Bouwpartijen moeten daarom op een andere manier gaan ontwikkelen, ontwerpen, bouwen en opleveren. Zonwering kan helpen om aan de voorwaarden van bijna energieneutraal bouwen te voldoen. De gouden kans is er nog…

BENG staat voor ‘bijna energieneutraal gebouw’. In BENG wordt de energieprestatie van een gebouw uitgedrukt door middel van drie indicatoren, te weten de energiebehoefte van het gebouw, het primair fossiele energiegebruik en het aandeel hernieuwbare energie. Voor deze indicatoren worden afzonderlijke eisen bepaald die wettelijk zullen worden vastgelegd en in de plaats komen van de huidige EPC. De nieuwe eisen gaan gelden voor woningen die op of na 1 januari 2021 worden opgeleverd. Dat lijkt ver weg, maar het is al 2017!

Over BENG
De definitie van BENG is in Europa globaal vastgesteld in de EPBD Recast (Energy Performance of Buildings Directive). Het ministerie van BZK, ondersteund door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, heeft de indicatoren binnen dat kader verder uitgewerkt. De BENG-indicatoren en de voorgenomen eisen die daaraan worden gesteld, zijn onder meer gebaseerd op een analyse van energiestromen bij zeer energiezuinige woningen en utiliteitsgebouwen.

BENG is geïnspireerd op het principe van de Trias Energetica: eerst de energievraag beperken, dan energie uit hernieuwbare bronnen gebruiken en voor het restant eindige energiebronnen efficiënt benutten. In een iets andere volgorde zijn daarop de drie eerder genoemde BENG-indicatoren gedefinieerd.

De energiebehoefte BENG 1 – de eerste indicator volgens de Trias Energetica – draait om de energie die nodig is om een woning of gebouw te verwarmen of te koelen. Vanwege de kans op oververhitting wordt hierbij een fictieve toeslag voor ‘zomercomfort’ berekend. Om aan de eisen te kunnen voldoen, zijn een aantal aandachtspunten van belang. Daarbij horen vanzelfsprekend het stedenbouwkundige ontwerp (die bepaalt bijvoorbeeld de oriëntatie van de woning) en bouwfysische factoren, maar ook zaken als zomernachtventilatie en zonwering. De energiebehoefte moet beperkt blijven tot maximaal 25 kWh/m2 per jaar thermisch.

De andere BENG-indicatoren, BENG-2 en -3, zijn het primaire fossiele energieverbruik, dat maximaal 25 kWh/m2 per jaar mag zijn, en het aandeel hernieuwbare energie, dat minimaal 50% van het primaire energiegebruik moet zijn.

BENG
Met een EPC van -0,007 is @Home Amstelkwartier de eerste energieneutrale woontoren van Nederland. 

Verschil met de EPC
De EPC geeft één waarde voor de energieprestatie van een woning. Binnen die waarde kan een matige score op het ene aspect worden goedgemaakt door een extra hoge score op een ander aspect. Dat is in BENG dus niet meer mogelijk. Een ander verschil is dat in de EPC-berekening de post ‘verlichting’ onder het gebouwgebonden energiegebruik valt. In BENG (bij woningbouw) wordt verlichting echter tot het huishoudelijke energiegebruik gerekend.

Samenhang
Een gebouw moet gelijktijdig aan alle drie de BENG-eisen voldoen. Het is niet mogelijk om een onvoldoende op de ene indicator te compenseren met een ruime voldoende op een andere. Maar er zijn wel relaties tussen de drie indicatoren.

BENG-1 en zonwering
Om aan BENG-1 te kunnen voldoen, zijn dus de genoemde aandachtspunten van stedenbouwkundig ontwerp tot en met zonwering van belang. Dat maakt de zonweringbranche tot een belangrijke speler bij de pogingen om nieuwe woningen aan de voorwaarden van BENG te laten voldoen.

Oververhitting en zonwering
Een binnentemperatuur boven 25º C wordt in het Bouwbesluit aangemerkt als oververhitting. Dan zijn maatregelen nodig om de temperatuur in huis naar beneden te brengen. Een te openen raam kan dan helpen. Volgens het Bouwbesluit is een te openen raam in iedere verblijfsruimte verplicht, maar dat is alleen bruikbaar als bewoners die ramen in de praktijk kunnen openzetten zonder geluidsoverlast van buiten te ervaren en zonder het gevaar dat inbrekers in de woning kunnen binnendringen.

Effectiever is het om te voorkomen dat opwarming ontstaat. Dat kan door de zon te weren. Bij ramen op het zuiden kan een grote overstek helpen om overmatige zonbelasting weg te nemen. Ook buitenzonwering, luifels of (rol)luiken zijn een mogelijkheid. Bij ramen op het oosten en het westen is een overstek of een luifel niet effectief. Dan zijn (rol)luiken of verticale (buiten)zonwering nodig om de zon afdoende te weren.

BENG
Home for Life project in het Deense Aarhus in 2009, net na de voltooiing. (Foto: Thijs Pubben)

Ventilatie
Ventilatie is een andere manier om de binnentemperatuur naar beneden te brengen en oververhitting te voorkomen. De meest gangbare ventilatiesystemen zijn ventilatie met mechanische afvoer en natuurlijke toevoer via ventilatieroosters (type C) en balansventilatie met warmteterugwinning (type D).

Ventilatie is in beginsel geen zaak van de zonweringspecialist. Maar een bedrijf als Velux waarover vaker in Z&R wordt bericht, heeft aanzetten gegeven om middels bestuurbare (dak)ramen ook natuurlijke ventilatie in te zetten om het klimaat in huis te verbeteren en bij te dragen aan energiebesparing. De woning die Velux in het kader van het Home for Life project in het Deense Aarhus heeft gebouwd, is daar een manifestatie van. De natuurlijke ventilatie in deze woning werd door de bewoners als zeer aangenaam ervaren.

Kritisch
Analyses van recente plannen voor nieuwbouwwoningen laten zien dat BENG-1 (het terugdringen van de energiebehoefte) het meest kritisch is. Zeer energiezuinige woningen – zelfs die met een EPC van nul of negatief – voldoen soms niet aan de voorgenomen eis van maximaal 25 kWh per m2 per jaar. Dat vergroot de kansen voor zonwering, omdat zonwering heel veelzijdig is – er zijn veel verschillende systemen – en relatief gemakkelijk – indien nodig ook nog achteraf – kan worden ingepast.

Zonwering en BENG
BENG plaatst de hele bouwkolom voor grote uitdagingen. Van begin tot eind moet het proces van ontwikkelen, ontwerpen, bouwen en opleveren van woningen en gebouwen opnieuw worden doordacht. Romazo heeft middels een lobby speciale aandacht gevraagd voor het toenemende probleem van oververhitting bij de nieuwbouw en renovatie van woningen en gebouwen die aan de BENG-eisen moeten voldoen. “Dit biedt volop kansen voor HR-zonwering”, aldus branchemanager Martin Straver van Romazo. “Die vorm van zonwering levert immers de beste warmtewerende prestaties, zonder dat ze meer hoeft te kosten.”

Bij de introductie van HR-zonwering in 2012 sprak het toenmalige Tweede Kamerlid Paulus Jansen van een ‘gouden kans voor de branche’ (zie Z&R 1 van 2012). “Die kans ligt er nog steeds en het wordt hoog tijd dat we ze grijpen”, vindt Straver. “Zonwering kan substantieel bijdragen aan een verlaging van de energiebehoefte van woningen en gebouwen en is daarmee onmisbaar om aan de BENG-vereisten te voldoen. HR-zonwering is dan het aangewezen concept. Dat moeten we als branche veel actiever uitdragen, want de vakhandel heeft hiermee een unieke kans om zich te onderscheiden.”


Verantwoording
Dit artikel is gebaseerd op de brochure Woningbouw volgens BENG, Do’s en don’ts voor bijna energieneutraal bouwen, verschenen in februari van dit jaar onder auspiciën van Het Lente-akkoord dat werkt aan Zeer Energiezuinige Nieuwbouw (ZEN): van bijna-energieneutraal tot energieleverend, met de bewoners als uitgangspunt. Het Lente-akkoord is een initiatief van Aedes, Bouwend Nederland, NEPROM, NVB en de minister van BZK.

Tekst: Thijs Pubben

Abonneer u op onze nieuwsbrief

Lees ons « Privacy statement » voor nadere informatie.

Lees meer over: 2020 , BENG , EPC , Nieuws , Zonwering

Z&R Online partners

Collectieuitbreiding honingraatplissésHelioscreen